Η εκκλησία του χωριού είναι κτισμένη πάνω από την πηγή που τροφοδοτούσε την μεγάλη δεξαμενή, και είναι αφιερωμένη στην Παναγία Χρυσελεούσα. Πρόκειται για οικοδόμημα του 16ου αιώνα που ανακαινίστηκε το 1879.
Στην περιοχή του χωριού Κυρά βρίσκονται και άλλα αξιόλογα χριστιανικά κατάλοιπα. Στ’ ανατολικά, σε κορφή ενός λόφου, βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Ρηγάτη (το επώνυμο Ρηγάτης, από το ρήγας=βασιλιάς, παραπέμπει και πάλι σε μεσαιωνικούς θρύλους). Η εκκλησία αυτή ήταν το καθολικό μικρού μοναστηριού που αποτελούσε μετόχι του Παναγίου Τάφου.
Η εκκλησία πήρε το επώνυμο Ρηγάτης επειδή σ’ αυτήν πήγαινε να προσευχηθεί η ρήγαινα που κατοικούσε στην περιοχή, σύμφωνα προς τοπική παράδοση. Εξάλλου με τον άγιο Γεώργιο συνδέεται και τοποθεσία περί τα 6 χμ. βόρεια του χωριού Κυρά. Η τοποθεσία ονομάζεται Λαξιά τ’ άη Γιώρκη, και σ’ αυτήν έχουν βρεθεί αρχαία κατάλοιπα.
Στο μεταξύ, το μοναστήρι του Αγίου Χρυσοστόμου κατείχε στην περιοχή του χωριού αρκετή κτηματική περιουσία.
Ως μεσαιωνικό φέουδο, η Κυρά ή τουλάχιστον αρκετή από την διοικητική της έκταση, περιήλθε υπό τουρκική κατοχή μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Τούρκους το 1570/71. Μέχρι και πρόσφατα αρκετή περιουσία στην περιοχή του χωριού ανήκε στο Εβκάφ.
Πρωτομάρτυρας Στεφάνος – Ο Πολυούχος Αγίος της Κυράς.
Αποκαλείται «πρωτομάρτυρας», επειδή πρώτος αυτός μαρτύρησε για τον Χριστό. Η μνήμη του εορτάζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 27 Δεκεμβρίου, η εύρεση του λειψάνου του στις 15 Σεπτεμβρίου και η ανακομιδή στις 2 Αυγούστου. Οι Δυτικές Εκκλησίες (Ρωμαιοκαθολική, Αγγλικανική, Λουθηρανική) τιμούν τη μνήμη του στις 26 Δεκεμβρίου.
Ο Στέφανος ήταν ο πρώτος και ο πλέον διακεκριμένος από τους επτά διακόνους, που είχαν εκλεγεί και χειροτονηθεί από τους αποστόλους να βοηθούν με κοινά γεύματα και με κάθε άλλο μέσο τους φτωχούς, τα ορφανά και τις χήρες. Διακρινόταν για τη ρητορική του ικανότητα και την εν γένει χριστιανική δράση του. Οι Ιουδαίοι βλέποντας τη δραστηριότητά του και φοβούμενοι τη δράση του, τον διέταξαν να σταματήσει το κήρυγμα. (Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. Στ΄, 1-8).
Αυτός του αγνόησε και συνέχισε να κηρύττει το Λόγο του Θεού. Τότε, κάποιοι μισαλλόδοξοι Ιουδαίοι τον συκοφάντησαν ότι βλασφημούσε τον Θεό, τον Ναό του Σολομώντος και τον προφήτη Μωυσή. Με την κατηγορία αυτή συνελήφθη και σύρθηκε ενώπιον του Ιουδαϊκού Συνεδρίου για να απολογηθεί και να δικασθεί. (Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. στ΄, 9-15). Ο Στέφανος με θάρρος υπερασπίστηκε την πίστη του και κατηγόρησε τους Ιουδαίους, ότι φάνηκαν σκληροί στους προφήτες, τους οποίους σκότωσαν, καθώς και σε όλους τους ανθρώπους του Θεού, ενώ επιχειρηματολόγησε για τη θεότητα του Χριστού. (Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. Ζ΄, 1-53)
Το μόνο που κατάφερε ο Στέφανος ήταν να εξοργίσει ακόμη περισσότερο τους κατηγόρους του, οι οποίοι τον άρπαξαν από την αίθουσα του Συνεδρίου και τον οδήγησαν έξω από την Ιερουσαλήμ, όπου άρχισαν να τον λιθοβολούν. Ο Στέφανος ατάραχος δέχθηκε το λιθοβολισμό με τα λόγια «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα νου» και γονατισμένος προσευχόταν για τους διώκτες του, λέγοντας: «Κύριε μη καταλογίσεις σ’ αυτούς αυτή την αμαρτία». Αμέσως μετά παρέδωκε το πνεύμα του. Τη σκηνή του λιθοβολισμού παρακολούθησε κι ένας νεαρός Φαρισαίος, ονόματι Σαύλος, ο οποίος φύλαγε τα ρούχα των λιθοβολούντων και επιδοκίμασε την εκτέλεση του Στέφανου. (Πράξεις των Αποστόλων, κεφ. ζ΄, 54-60). Ήταν ο μετέπειτα Απόστολος Παύλος. Κατά την παράδοση, το λείψανο του πρωτομάρτυρα Στέφανου μεταφέρθηκε από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο στην Κωνσταντινούπολη.
Ἱ.Μ. Ἁγ. Γεωργίου Ρηγάτη
Ἡ Ἱερά Μονή τοῦ Ἁγίου Γεωργίου τοῦ Ρηγάτη (ἢ Ὀριάτη), βορείως τῆς Κοινότητος Κυρά τῆς ἐπαρχίας Μόρφου, κτισθεῖσα πρό τῆς ἐποχῆς τοῦ αὐτοκράτορος Νικηφόρου Φωκᾶ (963-969), διατελεῖ Μετόχιον τοῦ Παναγίου Τάφου. Ὁ κ. Παπαγεωργίου Α. ἀναφέρει διά τήν Μονήν ὃτι «Είναι κτισμένη σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων περίπου από την κοινότητα Κυρά, πάνω σε ομαλό ύψωμα, και περιβάλλεται από αρκετές σπηλιές. Για τη διπλή ονομασία της υπάρχουν διάφορες ερμηνείες. Στην Eθνική Bιβλιοθήκη του Παρισιού σώζεται ελληνικός κώδικας (αρ. 497) στον οποίο σημειώνεται ότι γράφτηκε από τον βυζαντινό αξιωματούχο Νικήτα στα χρόνια του Νικηφόρου Φωκά και αφιερώθηκε στη μονή το 970/1. Η μονή μνημονεύεται σε ιταλικό έγγραφο του 1553.
Ο μοναχός Βασίλειος Μπάρσκι, που επισκέφτηκε τη μονή το 1735, παρέμεινε σε αυτήν δέκα ημέρες, την περιέγραψε στο ημερολόγιό του και σχεδίασε «την πιστήν εικόνα της με μεγάλη προσοχή». Τότε υπήρχαν δύο εκκλησίες, η μία καμαροσκέπαστη και η άλλη με τρούλο και διακοσμημένη με τοιχογραφίες. Σήμερα στη θέση τους σώζεται δίκλιτη εκκλησία. Τμήματα των τοίχων της ανήκουν στις παλαιότερες εκκλησίες που περιγράφει ο Μπάρσκι».
Ἡ Μονή ἀνεκαινίσθη ὀλίγον χρόνον πρό τῆς τουρκικῆς εἰσβολῆς. Ἐλεηλατήθη καί κατεστράφη ὑπό τῶν εἰσβολέων, σήμερον δέ εὑρίσκεται ἐν ἐρειπιώδει καταστάσει. Παρά τάς διαβουλεύσεις καί τήν ἀπό τοῦ ἒτους 2008 διεξαχθεῖσαν ἀλληλλογραφίαν πρός τήν συσταθεῖσαν μεικτήν Ἐπιτροπήν Ἑλληνο-κυπρίων καί Τουρκο-κυπρίων διά τήν διάσωσιν τῶν θρησκευτικῶν Μνημείων, τῇ ἐπεμβάσει καί τοῦ Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Μόρφου, ἐν τούτοις, μέχρι στιγμῆς, οὐδεμία ἐλήφθη παρ’ αὐτῆς πρόνοια.
Ὁ πατριάρχης Ἱεροσολύμων κ. Θεόφιλος, συνοδευόμενος ὑπό τοῦ Μητροπολίτου Βόστρων κ. Τιμοθέου, Ὑπευθύνου διά τήν ἀνασυγκρότησιν τῆς ἐν Κύπρῳ Ἐξαρχίας καί τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀβήλων κ. Δωροθέου, ἐπεσκέφθησαν τήν Μονήν τόν Μάρτιον τοῦ 2011 καί διεπίστωσαν τάς προκληθείσας εἰς αὐτήν καταστροφάς.
© 2026 Κοινοτικό Συμβούλιο Κυράς. Σχεδιάστηκε από την Digital Evolve
